Các đại dương, trông như vô hạn,
gợi cho chúng ta một cảm giác tôn kính, kỳ ảo, và cũng đôi khi lo sợ.
Chúng bao phủ 70% bề mặt hành tinh chúng ta và chúng ta vẫn
chưa khảo sát hết về chúng.
Ẩn sâu dưới những con sóng, ngay dưới chân tôi đây,
có những sinh vật ngoài sự tưởng tưởng của chúng ta.
Với những cuộc cách mạng về công nghệ, chúng ta có thể tiến vào thế giới mới...
..và chiếu sáng bằng những hành vi theo cách chưa từng có
chỉ trong một thế hệ đã qua.
Chúng ta cũng nhận ra một yếu tố đáng lo...
Sức khỏe của các đại dương đang bị đe dọa.
Chúng đang thay đổi nhanh hơn bao giờ hết trong lịch sử loài người.
Chưa bao giờ có thời gian rõ rệt để khám phá những gì
bên dưới bề mặt của biển cả.
Trong tập đầu này,
chúng ta sẽ đi xuyên qua quả địa cầu từ vùng nước ấm của miền nhiệt đới
tới nơi lạnh nhất của hai miền cực.
Mang cho chúng ta những hiểu biết mới về cuộc sống bên dưới những con sóng.
Đây là Hành Tinh Xanh phần II.
Bề mặt đại dương che đậy nhiều sinh vật sống bên dưới.
Nhưng không phải tất cả.
Cá heo mũi to.
Chúng vô cùng thông minh.
Và với tính thông minh hay vui đùa.
Chúng lướt trên sóng.
Ở một khoảng cách thật xa mà chúng ta có thể tưởng ra, chúng làm như vậy chỉ để vui.
Nhưng để đánh giá đúng phẩm chất thực sự này,
bạn phải theo vào thế giới của chúng.
Một bầy cá heo mũi to đến thăm viếng rạn san hô ở Biển đỏ.
Đối với những con mới lớn, có nhiều điều để học ở đây.
Những con trưởng thành hướng dẫn một con non, một dạng san hô mọc theo bụi
gọi là san hô sừng.
Và ở đây, những con trưởng thành hành xử khá lạ.
Chúng thận trọng cọ xát vào những cành san hô
Những con non miễn cưỡng làm việc này.
Bằng cách nhìn những con lớn,
có thể chúng nhận thức rằng có gì đó bắt buộc phải làm.
Trên thực tế, những cành san hô sừng,
được bao phủ bởi những chất niêm dịch có tác dụng chống viêm và diệt khuẩn.
Nên có lẽ những con cá heo trưởng thành làm việc này
để tự bảo vệ trước sự nhiễm trùng.
Những kiến thức sâu kín về rạn san hô của cá heo
làm chúng ta ngạc nhiên và cũng có ý nghĩa trong việc tìm ra một loại thuốc mới.
Các rạn san hô nhiệt đới,
chỉ chiếm 1% của đáy đại dương.
Nhưng vùng nước nông và ấm này ổn định suốt năm
giúp những quần thể khác nhau
được tìm thấy bất kỳ đâu trong đại dương
Và có những khám phá mới được phát hiện dựa trên một trong số chúng.
Một trong những sinh vật sống ở Great Barrier Reef nước Úc đang thử thách
sự hiểu biết của chúng ta về trí thông minh của loài cá.
Một con cá ngà (tusk fish).
Bạn có thể thấy tại sao nó có tên đó
Nó làm những điều mà một con cá có thể làm.
Mỗi sáng nó đi đến cuối rạn san hô.
Nó tìm kiếm một thứ đặc biệt để ăn trong rạn san hô,
giữa sỏi và cát.
Đây là một trong số đó.
Một con sò nhỏ.
Nhưng làm sao nó mở ra và gỡ thịt để ăn?
Nó mang con trai đi thẳng đến
một nhà bếp đặc biệt.
Một cây san hô hình chén,
có những bướu lồi đặc biệt ở bên trong mà nó thường hay dùng.
Cũng không dễ dàng gì nếu bạn không có đôi bàn tay.
Whoops.
Nó làm lại lần nữa.
Nhưng nó có một quyết tâm tuyệt vời...
..và sự chính xác đáng ngạc nhiên.
Và cuối cùng!
Đây là con cá có thể dùng dụng cụ.
Một số loài cá thông minh hơn là bạn nghĩ.
Mât độ đông đúc trên rạn san hô
khiến các loài động vật cạnh tranh nhau quyết liệt.
Không chỉ là chuyện sống trong rạn san hô...
..mà còn phải đối phó với loài chim bay bên trên.
Vào mùa khô,
nửa triệu con nhạn biển
tập trung trên đảo san hô vòng này ở Ấn Độ Dương.
Các con non vẫn còn bộ lông sẫm màu.
Chúng thay đổi theo tuổi.
Trong khi có nhiều con trưởng thành bay vào không trung...
..những con khác vẫn chưa sẵn sàng.
Những con này bắt đầu học bay
bằng cách dùng những đầm phá nông,
nằm giữa đảo san hô làm nơi huấn luyện.
Rất khó cho chúng khi ở trên cao lâu.
Cá nục khổng lồ.
Thường chúng là những kẻ săn mồi đơn độc.
Nhưng khoảng 50 con đến đây từ các rạn san hô kế cận,
bị thu hút bởi đông đảo những con mồi tiềm năng.
Những con nhạn non giữ mình trên không trung càng lâu càng tốt.
Chúng thậm chí uống khi đang bay.
Nếu cá nục bắt dính một con,
chúng phải lẩn tránh trong trò chơi này.
Có một con cá nục ở đây, thật đáng ngạc nhiên,
có bộ não tính toán được tốc độ trên không,
độ cao và đường bay cong của con chim.
Thời điểm đã đến khi mỗi con chim non phải bay vào không trung
tự tìm lấy thức ăn cho riêng mình.
Cha mẹ chúng dẫn chúng đến vùng đất tập bay.
Nếu muốn sống sót,
chúng phải học cho nhanh.
Sau một tháng thực hành trên vùng đầm phá,
những con non bắt đầu rời đi
và nắm lấy cơ hội trên vùng biển mở.
Các đại dương nắm giữ 97% nước trên toàn thế giới.
Khi mặt trời làm ấm bề mặt, nước bắt đầu bốc hơi.
Chúng bay vào bầu trời
cho đến khi lạnh và cô đọng lại thành những đám mây cao chót vót.
Và chúng tạo ra những cơn bão to lớn.
Vòng quay của trái đất làm chệch hướng những cơn bão
về phía bắc hay xuống phía nam thành những vĩ độ lạnh hơn.
Khi chúng đi ngang qua biển,
gió thu hút từ những cơn bão tạo thành những con sóng cồn to lớn.
Khi những con sóng này đến vùng nước nông,
chúng dâng cao thành những con sóng khổng lồ.
Trong suốt thời gian này, một cơn bão lớn có thể phóng thích năng lượng
tương đương 10,000 quả bom nguyên tử.
Đây là vùng biển theo mùa.
Và khi ấm lên vào mùa xuân,
chúng đột nhiên bùng nổ sự sống.
Cá đuối Mobula tụ tập ở vùng biển Cortez của Mexico
với số lượng lớn.
Tại sao chúng nhảy lên?
Có phải chúng nói với những con khác là chúng có mặt ở đây?
Không ai biết chắc.
Chúng ăn chủ yếu vào ban đêm,
khi những bầy phù du to lớn nổi lên từ vực sâu.
Sự khuấy động trong dòng nước kích thích
nhiều bầy phù du phát sáng.
Chỉ đến lúc này chúng ta mới có kỹ thuật ghi lại những phát sáng yếu ớt của chúng.
Những con cá đuối dự yến tiệc lội xuyên qua chúng,
tạo ra một vũ điệu khác thường giữa sự sống và cái chết.
Sự giàu có của vùng nước này dựa trên những thực vật vi thể
các thực vật phù du
tỏa sáng thành nhiều mức độ đem lại lợi ích cho chúng ta.
Chúng, cùng với tảo và cỏ biển,
sinh ra nhiều oxygen hơn cả
những khu rừng và đồng cỏ trên đất liền.
Vào mỗi mùa xuân, ngoài khơi New Zealand,
những sản vật theo mùa kéo theo những vị khách hiếm hoi viếng thăm.
Cá voi sát thủ (False killer whales).
Chúng có họ hàng với cá kình (orca),
dài 6m và nặng hơn một tấn.
Chúng đang đi tìm cá heo.
Và sẽ có nhiều cá heo ở vùng nước cạnh bờ biển này.
Ở đây, cá heo mũi to tụ tập nhau,
để trò chuyện bằng những tiếng huýt sáo và tiếng kêu lách cách.
Những tiếng ầm ĩ đó lan xa hàng dặm dưới nước.
Cá voi sát thủ đã phát hiện ra chúng.
Xuyên qua 10 dặm đường, cá voi sát thủ đã nhanh chóng tiếp cận chúng.
Nhưng rồi, có gì đó thực sự kỳ lạ xảy ra.
Cá heo quay lại,
như đón chào người đuổi theo mình.
Chúng có vẻ như thay đổi hành trình.
Có phải chúng đang cố giao tiếp với nhau?
Các nhà khoa học khảo sát cuộc chạm trán hàng năm này nghĩ rằng
các cá thể này có thể đã nhận ra nhau.
Hầu như không thể tin được, có vẻ như những loài khác nhau,
gặp nhau như những người bạn cũ.
Cùng với nhau chúng tụ tập như một đội quân đồng nhất,
có đến 1,000 con khỏe mạnh.
Bữa tiệc săn mồi này giờ đang thu hoạch sự giàu có
đến từ mùa hè của New Zealand.
Băng qua những vĩ độ cao hơn,
biển theo mùa phát triển thịnh vượng dưới ánh nắng mùa hè.
Ở Alaska, rái cá biển đang nhởn nhơ trên tán cây
của những khu rừng dưới biển.
Tảo bẹ khổng lồ, loài tảo biển to nhất là nhà của tất cả các dạng sống.
Trên sàn rừng, nhím biển gai đang gặm những cây tảo biển.
Ở một nơi khác đang có một cây dưa leo biển đói liên tục.
Và trong một bụi cây thấp tầng rậm rạp,
cá ngựa biển đang ngụy trang tài tình.
Ở những khu rừng dưới nước của miền bắc Nhật Bản,
những cư dân của chiếc tàu chìm này
đang chờ nhiệt độ mùa hè đạt đến 16°C.
Đối với một số loài là lúc để giao phối.
Một loài cá chài khổng lồ (wrasse) có tên là Kobudai.
Đây là con trống.
Và với điều kiện của một con mái, nó đặc biệt đẹp trai.
Nó dài một mét và nặng 15kg.
Lớn hơn nhiều so với con mái nhỏ xíu.
Và nó đã sẵn sàng để sinh đẻ.
Nó đang cố gắng giao phối với con mái
và với bất kỳ con nào trong số hàng tá con mái sống trong lãnh địa của nó
bất kỳ khi nào nó có cơ hội.
Nhưng những con mái khoảng 10 tuổi
ít quan tâm đến hành vi của nó.
Đó là vì bất kỳ con mái nào đạt đến kích thước cơ thể tới hạn,
nó sẽ bắt đầu biến đổi một cách kịch tính.
Chỉ trong vài tháng,
các enzyme trong cơ thể nó sẽ ngừng hoạt động.
Và các kích thích tố nam bắt đầu tuần hoàn.
Thời gian trôi qua,
cái đầu gù lên
và chiếc càm dài ra.
Cô nàng biến đổi thành cá trống.
Và nó cũng thay đổi luôn tính khí.
Con cá trống già cai quản hết những con mái ở đây...
..đang đứng trước thử thách.
Cái đầu càng gù,
càng dễ hăm dọa được đối phương.
Lãnh địa có người cai quản mới.
Chỉ có những con mái to lớn nhất mới tự biến đổi được theo cách này.
Nhưng sự biến đổi có khả năng dẫn chúng đến nhiều cuộc giao phối,
nên chúng sẽ có nhiều con cái mang gene chúng.
Nhưng một con trống mới không có khả năng thỏa mãn cho mình.
Trong cơ thể của mỗi con mái Kobudai,
có một con trống mới đang chờ đợi.
Càng tiến về miền cực, biển càng lạnh.
Băng trôi xuất hiện,
những tảng băng lớn vỡ ra từ
các băng hà trượt xuống biển.
Và rồi bề mặt đông cứng lại.
Trong khi ánh sáng của cực quang chiếu rọi bên trên,
ngay cả trong sâu thẳm của giữa mùa đông,
có ít nơi hướng về phía bắc hơn Vòng Bắc cực
vẫn còn mở ra.
Các vịnh hẹp ở miền bắc Na Uy vẫn chưa đóng băng
vì dòng hải lưu khổng lồ Gulf Stream
lên đến đây từ phía nam,
mang hơi ấm trực tiếp từ vùng Caribbe.
Và vào mỗi mùa đông,
hàng tỷ con cá trích đến đây trú ngụ.
Và đi theo chúng...
..là cá kình (orca).
Có đến hơn 1,000 con cá kình như vậy.
Có lẽ đây là nơi tụ tập cá kình lớn nhất hành tinh.
Cá trích có thể rất đông đúc,
nhưng trong vịnh hẹp này không dễ gì theo đuổi chúng.
Tuy nhiên, những con cá kình đặc biệt này,
là những chuyên gia săn cá.
Chúng làm việc theo đội,
kết hợp cuộc tấn công bằng cách gọi nhau ầm ĩ.
Chúng vây bầy cá trích càng ngày càng chặt.
Chúng lội bên dưới đàn cá trích,
bẫy chúng lên bề mặt biển.
Và giờ cá kình triển khai vũ khí đặc biệt.
Chúng vẫy đuôi với một lực rất mạnh gây ra những làn sóng
làm choáng váng cá trích.
Và những nạn nhân bất tĩnh này dễ dàng bị thu gom lại.
Nhưng tiếng ồn dưới nước này thu hút những kẻ khác.
Cá voi lưng gù.
Chúng ngay tức khắc tiến vào.
Chúng tiến vào bên dưới bầy cá và tấn công lên trên...
..thu thập đến 100kg cá trích cho mỗi lần há miệng.
Cá voi lưng gù là người mới đến.
Chúng chỉ có mặt ở đây trong một thập kỷ qua.
Nhưng biển ở đây rất giàu có
để có thể đủ thức ăn cho mọi người.
Tuy nhiên, có rất ít nếu không nói là không, sự trù phú nơi đây,
nếu không có dòng hải lưu Gulf Stream. Các dòng hải lưu ở đại dương,
trên thực tế là sự cần thiết quyết định cho sự sung túc của hành tinh chúng ta.
Chúng phân phối sự sưởi ấm của mặt trời cho hai miền cực
trực tiếp từ đường xích đạo,
duy trì thời tiết thích hợp cho cuộc sống ở khắp nơi.
Từ việc tạo ra khí hậu cho đến việc sản sinh ra oxygen,
biển giữ cho thế giới chúng ta trường tồn.
Nhưng giờ có những dấu hiệu đáng lo ngại
về tình trạng của các đại dương
trong khi chúng vẫn ổn định qua bao thiên niên kỷ,
bây giờ đang thay đổi nhanh chóng.
Không nơi nào rõ hơn Bắc Cực.
Ở đây trong vòng 30 năm qua,
độ trải rộng băng mùa hè đã giảm đến 40%.
Ở phía nam ấm hơn,
có lẽ là hậu quả của hoạt động con người,
có sự xung đột với đời sống hoang dã.
Hải mã là những sinh vật bị ảnh hưởng nặng nề nhất.
Mỗi con cái trưởng thành cần tìm nơi an toàn
để cho con non nặng 80kg trú ngụ.
Biển có đóng băng giờ thu hẹp dần
là nơi trú ngụ của hải mã
khiến chúng bị đẩy lên vùng đất khô.
Nhưng một bầy gồm hàng trăm con mẹ hay gây gổ
có những con nặng hàng tấn không phải là nơi lý tưởng dành cho con non.
Hải mã trên đất liền gắn bó nhau vì một lý do.
Gấu Bắc Cực.
Một con hải mã đực trưởng thành rất khổng lồ
khá lớn ngay cả khi đối đầu với gấu Bắc Cực.
Nên gấu sẽ tìm kiếm hải mã con.
Mùi của gấu làm bầy hải mã cảnh giác.
Bầy hải mã rút lui xuống biển.
Gấu biết là không thể bắt hải mã ở đó.
Nhưng nó cũng có con non cần phải được ăn.
Vậy gấu mẹ phải làm gì?
Hải mã mẹ cần tìm nơi
cho con non có thể nghỉ ngơi.
Một tảng băng trôi có thể thích hợp.
Nhưng nó không phải là kẻ đầu tiên tìm ra tảng băng.
Chỗ thích hợp đã có rồi.
Những con mẹ khác không muốn chia sẻ.
Chúng cũng cần một tảng băng để bảo vệ con non của mình.
Một con mẹ không còn chọn lựa nào liều mạng xông vào.
Và lần này, mọi người đều xuống nước.
Tìm ra một chỗ thích hợp trên bờ biển đang tan chảy
ngày càng khó hơn.
Cùng nhau giải quyết vấn đề này giúp tạo ra một cầu nối mạnh mẽ
giúp con mẹ tiếp xúc với con mình trong suốt phần đời còn lại.
Nhưng có ai biết được tương lai sẽ ra sao?
Khi chúng ta hiểu được tính phức tạp
trong đời sống của các sinh vật biển,
chúng ta bắt đầu đánh giá cao tính mong manh trong ngôi nhà của chúng.
Hành Tinh Xanh của chúng ta.
Tập kế tiếp.
Biển sâu.
Một thế giới giàu có hơn chúng ta nghĩ,
nơi những sinh vật phát triển thịnh vượng,
trong những điều kiên khắc nghiệt nhất của trái đất.